Izložba "Mali format"

Galerija Kuće Vojnovića Kulturnog centra Inđija, 04-08.jul 2014.

Definisana kao raskošno tkani ili vezeni oblik monumentalnih dimenzija, izveden najčešće plemenitim materijalom poput vune ili svile, dvodimenzionalne četvorougaone ravne površine na kojoj se razvija kompozicija i koja zahteva frontalan odnos posmatrača prema delu, klasična tapiserija se - poštujući tradicionalne postulate formulisane još u srednjem veku – upravo ovakvim svojim kvalitetima potvrđuje i danas. Reference koje su se odnosile na velike dimenzije u istoriji su, između ostalog, pravdane utilitarnim svojstvima tapiserije, koja je i grejala i oplemenjivala hladne kamene zidove zamkova ili manastirkih odaja ili ukrašavala šatore velikodostojnika na dugim putovanjima i ratnim pohodima. Metamorfoze koje su je kroz istoriju gradile, neophodne za njen opstanak i dalji razvoj, svakako su se odnosile i na smanjenje prvobitnih grandioznih dimenzija, jer se od XVIII veka sve češće kao naručilac pojavljuje obogaćeni građanski stalež, čiji pripadnici tapiserijama ukrašavaju svoje nešto skromnije domove. Savremena tapiserija, o kojoj se u kontekstu obnove njenih istorijskih vrednosti govori od tridesetih godina prošlog veka, takođe se preporučivala svojim velikim dimenzijama, ali je dozvoljavala i male formate, kojima - uprkos tome - nije nedostajalo monumentalnosti.

Okolnosti i skromne tehničke mogućnosti koje karakterišu početke jugoslovenske tapiserije, a koja se kao autonomna likovna disciplina pod snažnim uticajem zapadnoevropskih uzora počela razvijati tek pedesetih godina XX veka, uslovljavali su umetnike i delovali kao ograničavajući faktor i u pogledu dimenzija i u pogledu likovnosti. Sarađujući uglavnom sa seoskim tkaljama ili sami izvodeći svoje tapiserije, umetnici su bili uslovljeni malim formatima. Stare tkačke tehnike poput tkanja na daščicu ili ćilimarskog tkanja svakako su tada bile jedina spona sa idejom umetnika intrigiranog tapiserijom, iako najčešće nisu mogle ispratiti likovnu ambiciju autora. Sužen koloristički registar, nedostatak bojenih pasaža, redukovana forma koja je nametala siromašan ikonografski izbor motiva, rezultirali su ponešto sladunjavim temama na prvim tapiserijama nastalim na našem tlu.

Pojavom „Ateljea 61“ mogućnosti u izvođačkom smislu značajno su se promenile, prema tome i stav autora prema tapiseriji koja je postala širok poligon za istraživanje. Velike dimenzije, sada lako ostvarive zahvaljujući specijazovanim razbojima, dozvoljavale su drugačiji idejni koncept. Uprkos tome, tapiserija malog formata ostaje i dalje privlačna kategorija jednom broju umetnika. Ona zapravo jeste njihovo svesno opredeljenje, često i zbog minucioznosti kreativno izvođačkog postupka koji je na ovakvim površinama tapiserijskog korpusa moguć, a idejom i tematskim aspiracijama opravdan. Takve osobine ne upućuju obavezno, kako bi se dalo očekivati, na intimistički sadržaj ili lirsko raspoloženje autora ovih kamernih ostvarenja. Snagom izraza, vizuelnim doživljajem i ozbiljnim promišljanjem umetnika tapiserije malog formata ne retko izazivaju upečatljivu impresiju, jednako kao i one monumentalnih dimenzija.